Zavod za zaštitu
prirode Srbije

MИНИСТАРСТВО ПОЉОПРИВРЕДЕ И ЗАШТИТЕ ЖИВОТНЕ СРЕДИНЕ

Ministarstvo zaštite životne sredine

Povodom obeležavanja Dana zštite prirode

Dan zaštite prirode, 11. april, je dan od nacionalnog značaja, ustanovljen Zakonom o zaštiti prirode 2009. godine. Obeležava se kako bi se javnost upoznala sa značajem očuvanja prirode Srbije. Za datum je odabran 11. april zato što je toga dana, tačnije 11. aprila 1949. godine, prvi put dobijen status jednog područja kao zaštićenog prirodnog dobra - Spomenika prirode „Velika i Mala Ripaljka“ u opštini Sokobanja.

Značaj očuvanja i vrednosti zaštićenih područja Zavod za zaštitu prirode Srbije i JP „Srbijašume“ ove godine predstavljaju na primeru Parka prirode „Radan“, dobra koje je po svojoj prirodnoj i kulturnoj baštini područje od nacionalnog i svetskog značaja.

U tom cilju biće održan skup sa obilaskom arheološkog lokaliteta „Caričin grad“ u Parku prirode „Radan“, 11. aprila 2019. godine sa početkom u 12:30 časova u Vizitorskom centru „Teodora“, koji se nalazi u neporednoj blizini lokaliteta.

Zavod za zaštitu prirode Srbije je na osnovu višegodišnjih istraživanja i vrednovanja planine Radan, na osnovu zakonskih ovlašćenja pripremio Studiju kao predlog za zaštitu područja kao Parka prirode „Radan“. Zavod je Studiju dostavio nadležnom ministarstvu na dalju proceduru početkom 2017. godine, pa tim korakom otpočinje postupak zaštite, u skladu sa članom 42. Zakona o zaštiti prirode.

Deo planinskog područja Radan u južnoj Srbiji stavljen je pod zaštitu kao Park prirode „Radan”, na površini od 41.312,66 ha. Područje je svrstano u I kategoriju zaštićenih područja, kao područje od međunarodnog i nacionalnog, odnosno, izuzetnog značaja.

Park prirode „Radan” stavljen je pod zaštitu radi očuvanja geološke, biološke i predeone raznovrsnosti.

Flora područja Radana čini oko 10% flore Balkanskog poluostrva i oko 22% flore Srbije. Područje Radana se odlikuje relativno velikim bogatstvom ptica od 107 vrsta ili oko 30 % od ukupnog broja vrsta ptica Srbije.

Na širem prostoru Radana nalazi se više desetina objekata spomeničkog nasleđa koji su specifični po vremenu nastanka, stepenu očuvanosti i umetničkim vrednostima. Među ovim objektima su arheloško nalazište Caričin grad (Lebane), Šturac - crkvište Golubovac (Bojnik), Ivanje - ostaci crkve Ognjene Marije (Bojnik), Borince - Marino kale (Bojnik), Magaš - crkva Sv. Lazara (Kuršumlija, Prolom).

Kao temeljne vrednosti izdvajaju se:

• Raznovrsni oblici vulkanskog reljefa - Lecko-andezitski masiv, najviši i najveći vulkanski kompleks u Srbiji

• Klisure Velike Kosanice, Gajtanske reke, Borinske reke i Sokolov vis

• Hidrološke i hidrogeološke pojave - bifurkacija, tj. retka pojava u kojoj voda jedne reke otiče u dva različita sliva - Delivode, termomineralne vode Proloma

• Šumska staništa na prelazu između kotlina i brdsko-planinskih terena, refugijalnog karaktera, od pojasa zajednica vrbe i topole, klimazonalnih zajednica sladuna i cera, termofilnih kitnjakovih zajednica, kitnjakovo-grabovih zajednica, mezofilnih bukovih reliktnih polidominantnih i osiromašenih šumskih zajednica sa mečjom leskom i kavkaskom lipom i zajednica javora i graba u kontaktnom delu između hrastovog i bukovog pojasa

• Staništa i populacije divlje flore sa prisutnom 751 biljnom vrstom, a posebno se izdvajaju mezijski endemiti Pulsatilla montana ssp. bulgarica, Pastinaca hirsuta, Armeria rumelica i Sedum stefco, koji zbog svoje retkosti nemaju narodna imena

• Staništa i populacija divlje faune, posebno ptica (crna roda, orao kliktaš, suri orao, patuljasti orao, sivi soko, prdavac, buljina, leganj), sisara (endemične vrste makedonske voluharice i šarenog tvora), riba (potočna pastrmka, dvoprugasta uklija, potočna mrena, krkuša, klen, vijun i grgeč), vodozemaca i gmizavaca, kao i karakterističnih prirodnih predela i kulturno-istorijskog nasleđa specifičnog po vremenu nastanka, stepenu očuvanosti i kulturnoj vrednosti.

Na području Parka nalazi se i jedinstveni arheološki lokalitet „Caričin grad“, koji se nalazi na nacionalnoj nominacionoj listi za UNESCO Svetsku kulturnu baštinu.

Na zaštićenom području uspostavljena su tri režima zaštite.

• režim zaštite I stepena - 1077,52 ha, odnosno 2,61% od ukupne površine

• režim zaštite II stepena - 3.886,50 ha, odnosno 9,41% od ukupne površine

• režim zaštite III stepena - 36,348,64 ha, odnosno 87,98 % od ukupne površine

Za upravljača Parka prirode „Radan“ proglašeno je JP „Srbijašume“.

© Zavod za zaštitu prirode Srbije - Sva prava zadržana. Izrada sajta: Kio d.o.o.